«Յուրաքանչյուր դեպք իր հետքն է թողնում»․ փրկարարի լուռ պայքարը ցավի, պատասխանատվության և մարդկային կյանքի համար
Փրկարարի աշխատանքը շատերի աչքին հաճախ թվում է հերոսական ու հուզիչ, սակայն իրականում այն նաև ծանր հոգեբանական բեռ է, որը մարդը կրում է իր ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Յուրաքանչյուր ահազանգ, յուրաքանչյուր որոնողական աշխատանք և յուրաքանչյուր մարդկային ճակատագիր իր ազդեցությունն է թողնում փրկարարի հոգու վրա։ Հատկապես ծանր են այն դեպքերը, որոնք կապված են երեխաների հետ, քանի որ նույնիսկ ամենափորձառու մասնագետը չի կարող լիովին անտարբեր մնալ մանկական կյանքի կորստի կամ վտանգի առաջ։
Փամբակ գետում խեղդված քույրերի ողբերգական դեպքը ևս այն պատմություններից է, որը երկար ժամանակ կմնա որոնողական աշխատանքներին մասնակցած մասնագետների հիշողության մեջ։ Այդ աշխատանքներին մասնակցած ջրասուզակ Վահե Մելքոնյանը խոսել է ոչ միայն կատարված աշխատանքի, այլև այն հոգեբանական ապրումների մասին, որոնք ուղեկցում են յուրաքանչյուր նման դեպքի ժամանակ։
Նրա խոսքով՝ փրկարար լինելը միայն մասնագիտություն չէ։ Դա առաքելություն է, որը պահանջում է ուժ, համբերություն, պատասխանատվություն և երբեմն նաև սեփական զգացմունքների դեմ պայքար։ Երբ ահազանգ է ստացվում, մասնագետը պարտավոր է հնարավորինս արագ ու սառը դատողությամբ անցնել աշխատանքի՝ անկախ նրանից, թե ինչ է զգում ներսում։ Սակայն դա չի նշանակում, որ նա չի ապրում տեղի ունեցածը։
Որոնողական աշխատանքները ջրում առանձնահատուկ բարդություն ունեն։ Գետերի հոսանքը, ջրի խորությունը, տեսանելիության սահմանափակ պայմանները և բազմաթիվ այլ գործոններ զգալիորեն դժվարացնում են աշխատանքը։ Յուրաքանչյուր րոպեն կարևոր է, իսկ յուրաքանչյուր որոշում կարող է ազդեցություն ունենալ արդյունքի վրա։ Այդ պատճառով ջրասուզակները գործում են առավելագույն կենտրոնացվածությամբ՝ փորձելով բաց չթողնել նույնիսկ ամենափոքր մանրուքը։
Փամբակ գետում իրականացված որոնողական աշխատանքները ևս հեշտ չեն եղել։ Մասնագետները ստիպված են եղել ուսումնասիրել տարբեր հատվածներ, գնահատել հոսանքի ուղղությունը և հաշվի առնել բազմաթիվ հանգամանքներ։ Նման իրավիճակներում աշխատանքը պահանջում է ոչ միայն մասնագիտական փորձ, այլև մեծ ֆիզիկական և հոգեբանական դիմացկունություն։
Վահե Մելքոնյանի խոսքերից կարելի է հասկանալ, որ ամենածանր պահերը կապված են ոչ այնքան տեխնիկական դժվարությունների, որքան մարդկային ողբերգության հետ։ Երբ խոսքը երեխաների մասին է, իրավիճակն ավելի ցավոտ է դառնում։ Յուրաքանչյուր ծնողի ցավ, յուրաքանչյուր հարազատի սպասում և յուրաքանչյուր անորոշություն փոխանցվում է նաև փրկարարներին, որոնք կանգնած են դեպքի վայրում և փորձում են անել հնարավոր ամեն ինչ։
Փրկարարները սովորում են վերահսկել իրենց զգացմունքները, սակայն նրանք նույնպես մարդիկ են։ Նրանք տեսնում են ընտանիքների հույսը, անհանգստությունը, երբեմն նաև հուսահատությունը։ Այդ ամենը հնարավոր չէ պարզապես մոռանալ հերթափոխի ավարտից հետո։ Շատ դեպքեր տարիներ անց էլ մնում են հիշողության մեջ՝ որպես ծանր փորձառություններ։
Հասարակությունը հաճախ տեսնում է միայն աշխատանքի արտաքին կողմը՝ որոնողական գործողությունները, տեխնիկան, ջրասուզակների աշխատանքը։ Սակայն քիչ մարդիկ են պատկերացնում, թե ինչ է կատարվում այդ մարդկանց ներսում։ Յուրաքանչյուր ողբերգական դեպք նրանց համար ոչ թե հերթական առաջադրանք է, այլ մարդկային պատմություն, որի մասնակիցն իրենք էլ են դառնում։
Փրկարարի մասնագիտությունը պահանջում է նաև մեծ հոգեբանական պատրաստվածություն։ Անընդհատ վտանգավոր պայմաններում աշխատելը, ծանր դեպքերի հետ առնչվելը և մարդկանց դժբախտությունների ականատես լինելը կարող են լուրջ ազդեցություն ունենալ մարդու հոգեկան վիճակի վրա։ Այդ պատճառով աշխարհի բազմաթիվ երկրներում փրկարարների համար կազմակերպվում են հոգեբանական աջակցության ծրագրեր, որպեսզի նրանք կարողանան հաղթահարել կուտակվող լարվածությունը։
Վահե Մելքոնյանի դիտարկումները ևս ցույց են տալիս, որ նման աշխատանքից հետո մարդը չի վերադառնում նույն հոգեվիճակով, ինչով գնացել էր դեպքի վայր։ Յուրաքանչյուր դեպք ինչ-որ բան փոխում է մարդու մեջ։ Երբեմն դա ավելի մեծ զգոնություն է, երբեմն՝ կյանքի արժեքի ավելի խոր գիտակցում, իսկ երբեմն պարզապես ծանր հիշողություն, որը երկար ժամանակ մնում է մարդու հետ։
Փամբակ գետի ողբերգությունը կրկին հիշեցրեց ջրային անվտանգության կարևորության մասին։ Ամառային ամիսներին գետերը, լճերը և ջրամբարները դառնում են մարդկանց հանգստի վայր, սակայն ջուրը կարող է վտանգավոր լինել նույնիսկ այն դեպքերում, երբ առաջին հայացքից ամեն ինչ անվտանգ է թվում։ Հոսանքի ուժը, խորությունը և ջրի պայմանները հաճախ դժվար է ճիշտ գնահատել առանց համապատասխան փորձի։
Մասնագետները մշտապես հորդորում են հետևել անվտանգության կանոններին, երեխաներին երբեք առանց վերահսկողության չթողնել ջրի մոտ և խուսափել վտանգավոր հատվածներում լողալուց։ Շատ դժբախտ պատահարներ հնարավոր է կանխել հենց զգոնության և պատասխանատու վարքագծի շնորհիվ։
Նման ողբերգական դեպքերից հետո հասարակության ուշադրությունը սովորաբար կենտրոնանում է տեղի ունեցածի վրա, սակայն կարևոր է նաև հիշել այն մարդկանց մասին, ովքեր աշխատում են նման իրավիճակներում։ Փրկարարները հաճախ ժամերով, երբեմն օրերով մասնակցում են որոնողական աշխատանքներին՝ անկախ եղանակային պայմաններից և սեփական հոգնածությունից։ Նրանց համար առաջնային նպատակը մարդկային կյանքն է և ընտանիքներին հնարավորինս արագ պատասխան տալը։
Վահե Մելքոնյանի խոսքերը ևս մեկ անգամ ցույց են տալիս, որ փրկարարի աշխատանքի հիմքում մարդասիրությունն է։ Թեև մասնագիտությունը պահանջում է կարգապահություն և սառնասրտություն, դրա հիմքում միշտ մնում է մարդկային վերաբերմունքը։ Առանց այդ վերաբերմունքի հնարավոր չէ շարունակել աշխատել նման ծանր պայմաններում։
Յուրաքանչյուր որոնողական աշխատանք իր հետ բերում է պատասխանատվություն։ Յուրաքանչյուր դեպք ստիպում է վերաիմաստավորել կյանքի փխրունությունը։ Իսկ երբ խոսքը երեխաների մասին է, այդ զգացողությունները բազմապատկվում են։ Հենց այդ պատճառով էլ փորձառու փրկարարները հաճախ ասում են, որ տարիների ընթացքում կարելի է սովորել աշխատել ամենաբարդ պայմաններում, բայց երբեք հնարավոր չէ լիովին սովորել մարդկային ցավին։
Փամբակ գետում տեղի ունեցած ողբերգությունը ցավալի հիշեցում է, թե որքան արագ կարող է փոխվել կյանքը և որքան կարևոր է անվտանգության կանոններին հետևելը։ Միևնույն ժամանակ այն ընդգծում է փրկարարների կատարած աշխատանքի կարևորությունը՝ մարդկանց, ովքեր ամեն օր պատրաստ են վտանգի ենթարկել իրենց առողջությունն ու կյանքը ուրիշներին օգնելու համար։
Վահե Մելքոնյանի նման մասնագետների պատմությունները մեզ հիշեցնում են, որ փրկարարի համազգեստի հետևում կանգնած է մարդ, ով նույնպես զգում է, ապրում, ցավում և հիշում։ Յուրաքանչյուր դեպք իր հետքն է թողնում նրա հոգում, հատկապես այն դեպքերը, որոնք կապված են երեխաների հետ։ Սակայն, անկախ այդ ծանր բեռից, նրանք շարունակում են կատարել իրենց առաքելությունը՝ գիտակցելով, որ յուրաքանչյուր րոպե կարող է վճռորոշ լինել ինչ-որ մեկի կյանքի համար։
Սա այն մասնագիտություններից է, որտեղ հաջողությունը չափվում է ոչ թե թվերով, այլ մարդկային ճակատագրերով։ Եվ հենց այդ պատճառով փրկարարների աշխատանքը միշտ էլ կմնա հասարակության ամենապատասխանատու և ամենահարգված առաքելություններից մեկը։
