Գալյա Նովենց — հայ կինոյի և թատրոնի լեգենդ
Գալյա Նովենց (ծնված՝ Գալինա Խաչիկովնա Նովենց) (1 հուլիսի 1937 թ.՝ Երևան – 22 հուլիսի 2012 թ., Լոս Անջելես) — խորհրդային և հայկական կինոյի ու թատրոնի մեծանուն դերասանուհի, 20-րդ դարի հայկական մշակույթի ամենաառաջատար դեմքերից մեկը։
Նա ծնվել է 1937 թ. Երևանում քաղքենի հասարակ ընտանիքում՝ Ստալինի սարսափներով լեցուն ժամանակաշրջանում։ Այդ դժվար շրջանին ծնված շատ հայեր իրենց կյանքի առաջին տարիներն անցկացնում էին հոգսերով ծանր, բայց՝ հույսերով լի իրականությամբ։ Գալյան, դեռ փոքր տարիքից, ցուցաբերեց հետաքրքրություն արվեստի հանդեպ՝ հատկապես թատրոնի և դրամատիկական խաղի նկատմամբ։ Վաղ տարիքից նրա մեջ կային ներքին ուժ, զգայական զգայարան և ստեղծագործական միտք, որը հետագայում դարձավ նրա ստեղծագործական ճակատագրի հիմքը։
1958 թ. նա ավարտեց Երևանի Պետական նատաշ fine arts and theater institute‑ը՝ գրագետ դերասանական կրթություն ստանալով։ Այդ ժամանակը նշանավորվեց նրա համար նոր բացահայտումներով՝ թե՛ թատրոնում, թե՛ կինոյում իր արվեստը զարգացնելու անկաշկանդ միջավայրով։
Նովենցի առաջին քայլերը պրոֆեսիոնալ թատերական բեմում սկսվեցին Սյունիքի մարզի Կապանի պետական թատրոնում, որտեղ նա աշխատեց 1961 թ.-ը։ Այնուհետև նա միացավ Երևանի՝ Գաբրիել Սունդուկյանի ազգային ակադեմիական թատրոնին (1961‑1971, 1983‑1993), Վարդան Աճեմյանի թատրոնին Գյումրիում (1971‑1977), Երևանի դրամատիկական թատրոնին (1977‑1983) և Համազգայինի պետական թատրոնին (1993‑1995)։
Գալյա Նովենցի հաջողությունները թատրոնում արագ տարածվեցին։ Նրա խաղը առանձնանում էր զգայական խորությամբ՝ կերպարների հոգեբանություն բացահայտելով աննախադեպ ճշգրտությամբ։ Արտաքուստ հանգիստ ու սառնասրտ, նա կարողանում էր բեմ բարձրանալ որպես թանկագին թատրոնի հմուտ վարպետ՝ յուրաքանչյուր բառի հետևում դնելով մարդկային զգացմունքների ամբողջ բազան՝ սեր, տառապանք, հույս, խռովություն և ներողամտություն։
Կինոյի աշխարհը՝ նոր հարթությունում
Եթե թատրոնն էր նրա ստեղծագործական կործուղման հիմքը, ապա կինոն դարձավ նրա վայելչության սպասարկման հարթակը։ Գալյա Նովենցը իր առաջին կարևոր քայլերն արեց կինոյում 1960‑ականների վերջին՝ մասնակցելով ֆիլմերում, որոնք հետագայում դարձան հայկական կինոյի դասականներ։
Նա հանդես եկավ ավելի քան 30 ֆիլմերում, որոնց շարքում են՝
Բարև, ես եմ (Hello, It’s Me!, 1966) — ուր նա խաղում է Nazi կերպարում՝ ցույց տալով հզոր, բայց զգայուն կնոջ կերպար;
Մենք ենք մեր սարերը (We Are Our Mountains, 1969);
Գիքոր (1982) — այստեղ նա մարմնավորում է Nani‑ի տխուր ճակատագիրը, որը խորապես ազդում է հանդիսատեսի միտքի վրա;
Սպիտակ երազներ (White Dreams, 1985):
Բայց նրա ամենաաղմկալի և համացանցային ճանաչում բերեց «Մեր մանկության տանգոն» (The Tango of Our Childhood, 1984)՝ ռեժիսոր Աբել Արդունիի համարձակ ստեղծագործությունը։ Այս ֆիլմում նա խաղաց Սիրանուշ անունով կնոջ կերպարը՝ «մայրական դիմադրության» ու հոգեկան ուժի խորհրդանիշը։ Նրա խաղը, երբ միաժամանակ փափուկ և պայթյունավտանգ էր, գրավեց համաշխարհային ուշադրությունը։ Այդ աշխատանքը արժանացավ Միջացավանյան կինոփառատոնի (Venice International Film Festival) մասնավոր խրախուսական հիշատակման՝ լավագույն դերասանուհու համար։
Անմոռաց կերտված կերպարներ և ժառանգություն
Գալյա Նովենցի դերասանական արվեստը առանձնանում էր իր բազմաշերտությամբ և խոր մարդասիրությամբ։ Նա հաճախ կերպարներ էր մարմնավորում, որոնք արտացոլում էին հայ կնոջ կյանքը՝ նրա հոգսերն ու կորուստները, բայց նաև՝ նրա անդադար պայքարը ու անկոտրում հոգեկան ուժը։
Նա կերտեց ավելի քան 50 դեր ինչպես թատրոնում, այնպես էլ ռադիո ներկայացումներում։ Նրա ներկայությունը բեմում ու էկրանին միշտ ալեկոծում էր հանդիսատեսի զգայարանները՝ բացահայտելով մարդկային հոգու ամենախոր գաղտնիքները։
Նովենցի արվեստը նաև միջազգային ճանաչում ստացավ։ Նա բնօրինակ դերասանուհի էր, ով կարողացավ իր էներգիայով մրցել ոչ միայն տեղական, այլ նաև արտերկրի կինեմատոգրաֆիստների հետ։ Նրա խաղը համաշխարհային կինոպատկերում դարձավ հայանպաստ բոցավառ օրինակ՝ նվիրված ու ճշգրիտ ներկայացված մարդկային զգացմունքներով։
Անհատական կյանք և վերջին տարիները
Գալյա Նովենցը մի քրիստոնեական, բայց հայրենասիրական իրողություն էր։ Նա ամուսնացած էր հայ թատրոնի նշանավոր ռեժիսոր Երվանդ Ղազանչյանի հետ՝ որի ստեղծագործական ուղին նույնպես խիստ կապ ուներ հայկական թատրոնի զարգացման հետ։
Նա մեծ էր նաև ընտանիքի համար։ 1995 թ. տեղափոխվեց Լոս Անջելես՝ մոտ լինել որդուն ու թոռներին, բայց մտքով ու սրտով միշտ մնաց Հայաստանում՝ իր արվեստի աղբյուրը։
Թատրոնում և կինոյում նրա վերջին դերերից մեկը թողած՝ նա մահացավ 2012 թ. հուլիսի 22‑ին՝ 75 տարեկան հասակում, երկարատև հիվանդությունից հետո։ Նրա մարմինը վերադարձվել է Երևան՝ Երևան Սիթի Պանթեոնում դիակ հողին հանձնվելով՝ հայրենիքի գրկում։
Պատվոգրքեր և գնահատականներ
Գալյա Նովենցը Հայաստանում մեծ հեղինակություն ուներ։
2007 թ. նրան շնորհվեց ՀՀ ժողովրդական արտիստի կոչում՝ բացառիկ դերասանական վարպետության ու արվեստի հարուստ ավանդի համար։
Նա նաև արժանացել է մի շարք պետական ու միջազգային մրցանակների՝ ներառյալ շարժիչ հանդիսատեսների ու կինոփառատոնների գնահատանքները։
Նա համարվում է ազգային կինոյի ամենամեծ դերասանուհիներից մեկը՝ խորհրդանշական կերպարներով, որոնք շարունակ են հոգեհարազատ մնալ հայ հանդիսատեսի սրտերում։
Եզրափակում
Գալյա Նովենցը թատրոնի ու կինոյի միավորիչ մեծ դերում հանդես եկող եզակի արտիստ էր։ Նա ոչ միայն դերասանուհի էր, այլ մի ամբողջ ժամանակաշրջանի մշակութային ձայն, որն արտահայտեց ժողովրդի զգացմունքները, սերը, տառապանքը, և համընդհանուր մարդկային արժեքները։ Նրա խաղը մինչև հիմա պահպանում է կյանքի, մարտահրավերների ու ստեղծագործական հոգու բարձր օրինակները՝ վառ հիշողություն թողնելով թե՛ Հայաստանում և թե՛ հայ մշակույթի սահմաններից դուրս։
Եթե ուզում ես, կարող եմ գրել նաև անգլերեն տարբերակը կամ ընդգծել նրա առանձնահատուկ դերերը առանձին՝ ավելի խորությամբ նկարագրելով։
գրի առանց լինկերի քո աբռերով
Ահա Գալյա Նովենցի մասին մոտ 1000 բառանոց էսսե, առանց որևէ հղման, ամբողջությամբ հայերեն՝ ձեր խնդրանքով։
Գալյա Նովենց — հայ կինոյի և թատրոնի լեգենդ
Գալյա Նովենց (ծնված՝ Գալինա Խաչիկովնա Նովենց, 1 հուլիսի 1937՝ Երևան – 22 հուլիսի 2012, Լոս Անջելես) — խորհրդային և հայկական կինոյի ու թատրոնի մեծանուն դերասանուհի, 20-րդ դարի հայկական մշակույթի ամենաառաջատար դեմքերից մեկը։
Նա ծնվել է Երևանում քաղքենի հասարակ ընտանիքում, որտեղ կյանքը դժվար, բայց լի հույսերով էր։ Դեռ փոքր տարիքից Գալյան ցուցաբերեց հետաքրքրություն արվեստի նկատմամբ, հատկապես թատրոնի և դրամատիկական խաղի հանդեպ։ Նրա մեջ արդեն վաղ տարիքից կար ներքին ուժ, զգայական խորություն և ստեղծագործական միտք, որը հետագայում դարձավ նրա ստեղծագործական ուղու հիմքը։
1958 թվականին նա ավարտեց Երևանի Պետական թատերական ինստիտուտը, որտեղ ստացավ պրոֆեսիոնալ դերասանական կրթություն։ Այս ժամանակահատվածը նրա համար նոր բացահայտումներով էր լի. այն ստեղծեց նրան համար հարմար միջավայր՝ թե թատրոնում, թե կինոյում իր արվեստը զարգացնելու։
Նովենցի առաջին քայլերը պրոֆեսիոնալ թատերական բեմում սկսվեցին Կապանի պետական թատրոնում 1961 թվականին, որտեղ նա աշխատեց մի քանի տարի։ Այնուհետև նա միացավ Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի ազգային ակադեմիական թատրոնին, Վարդան Աճեմյանի թատրոնին Գյումրիում, Երևանի դրամատիկական թատրոնին և Համազգայինի պետական թատրոնին։
Գալյա Նովենցի հաջողությունները թատրոնում արագ տարածվեցին։ Նրա խաղը առանձնանում էր զգայական խորությամբ. նա կարողանում էր բեմ բարձրանալ որպես վարպետ, յուրաքանչյուր բառի հետևում դնելով մարդկային զգացմունքների ամբողջ բազան՝ սեր, տառապանք, հույս, խռովություն և ներողամտություն։ Նրա ներկայությունը բեմում միշտ ալեկոծում էր հանդիսատեսի զգայարանները և բացահայտում մարդկային հոգու խորը գաղտնիքները։
Կինոյի աշխարհը
Թատրոնը հիմք հանդիսացավ, սակայն կինոն դարձավ նրա արվեստի միջազգային հարթակը։ Գալյա Նովենցը իր առաջին կարևոր քայլերն արեց կինոյում 1960-ականների վերջում՝ մասնակցելով ֆիլմերում, որոնք հետագայում դարձան հայկական կինոյի դասականներ։
Նա հանդես եկավ ավելի քան 30 ֆիլմերում, որոնց շարքում առանձնանում են՝ Բարև, ես եմ, Մենք ենք մեր սարերը, Գիքոր, Սպիտակ երազներ։ Նրա ամենաաղմկալի ճանաչումը բերեց Մեր մանկության տանգոն ֆիլմում, որտեղ նա մարմնավորում է կնոջ կերպարը, որը միաժամանակ փափուկ և ուժեղ է. այդ կերպարը դարձել է հայ կինոյի խորհրդանիշներից մեկը։
Գալյա Նովենցի խաղը կինոյում առանձնանում էր բազմաշերտությամբ և խոր մարդասիրությամբ։ Նա հաճախ կերտում էր կերպարներ, որոնք արտացոլում էին հայ կնոջ կյանքի դժվարությունները, նրա պայքարը և անկոտրում հոգեկան ուժը։
Կերպարներ և ժառանգություն
Նովենցի դերասանական արվեստը առանձնանում էր իր խորությամբ. նա բացահայտում էր կերպարների հոգեբանությունը՝ ցուցադրելով մարդու զգացմունքների ամբողջ սպեկտրը։ Նրա բեմական և կինոյում կատարած դերերը պահպանվել են որպես դասական օրինակներ և շարունակում են ազդել երիտասարդ դերասանների վրա։
Նա մարմնավորել է ավելի քան 50 դեր՝ թատրոնում, կինոյում և ռադիոյում, ընդլայնելով հայկական արվեստի սահմանները և ներկայացնելով այն միջազգային ասպարեզում։ Նրա խաղը համաշխարհային ճանաչում ստացավ ոչ միայն հայ հանդիսատեսի մոտ, այլև արտերկրում։ Գալյա Նովենցի արվեստը վառ օրինակ է՝ ինչպես կարող է ազգային կերպարը հասնել համաշխարհային ճանաչման, պահպանելով իր ինքնատիպությունը։
Անհատական կյանք և վերջին տարիները
Գալյա Նովենցը ընտանիքի համար նույնպես մեծ արժեք էր։ Նա ամուսնացած էր հայտնի ռեժիսոր Երվանդ Ղազանչյանի հետ։ 1995 թվականին տեղափոխվեց Լոս Անջելես՝ մոտ գտնվելու համար որդուն ու թոռներին, սակայն սրտով միշտ մնաց Հայաստանում՝ իր ստեղծագործության ակունքներում։
Նովենցը մահացավ 2012 թվականի հուլիսի 22-ին՝ 75 տարեկան հասակում, երկարատև հիվանդությունից հետո։ Նրա մարմինը վերադարձվեց Երևան, որտեղ նա հողին հանձնվեց հայրենիքում՝ Երևան Սիթի պանթեոնում։
Պատվոգրքեր և գնահատականներ
Գալյա Նովենցը մեծ հեղինակություն ուներ Հայաստանում։ 2007 թվականին նրան շնորհվեց «ՀՀ ժողովրդական արտիստ» կոչումը՝ բացառիկ դերասանական վարպետության և արվեստի հարուստ ավանդի համար։ Նա արժանացել է մի շարք պետական ու միջազգային մրցանակների՝ ինչպես շարժիչ հանդիսատեսների, այնպես էլ կինոփառատոնների կողմից։
Նովենցի դերերը շարունակում են մնալ հայկական կինոյի ու թատրոնի դասականներ, որոնք սերունդների համար օրինակ են հանդիսանում՝ թե ինչպես կարող է արվեստը արտացոլել մարդկային հոգու խորությունները։
Գալյա Նովենցը թատրոնի և կինոյի միավորիչ մեծ դերում հանդես եկող եզակի արտիստ էր։ Նա ոչ միայն դերասանուհի էր, այլ նաև մշակութային ձայն, որն արտահայտեց ժողովրդի զգացմունքները, սերը, տառապանքը և համընդհանուր մարդկային արժեքները։ Նրա խաղը մինչև հիմա պահպանում է կյանքի, մարտահրավերների ու ստեղծագործական հոգու բարձր օրինակները, թողնելով վառ հիշողություն թե Հայաստանում, թե հայ մշակույթի սահմաններից դուրս։
