Հայկո-ն հայկական երաժշտության այն եզակի արվեստագետներից էր, ով կարողացավ ստեղծել մի աշխարհ, որտեղ զգացմունքները խոսում էին ավելի բարձր, քան բառերը։ Նրա ստեղծագործությունները միշտ աչքի են ընկել իրենց խորությամբ, անկեղծությամբ և այն յուրահատուկ հուզական լարումով, որը անմիջապես հասնում է լսողի սրտին։ Նա այն արվեստագետներից էր, ում երաժշտությունը պարզապես լսվում չէ, այլ զգացվում է՝ ներսից։
Հայկոյի երաժշտական ճանապարհը լի էր փորձառություններով, որոնումներով և ինքնարտահայտման ձգտումով։ Նա երբեք չի սահմանափակվել մեկ ոճով կամ ձևով։ Նրա համար երաժշտությունը լեզու էր, որով կարելի էր փոխանցել ամենանուրբ զգացմունքները՝ առանց ավելորդ բացատրությունների։ Այդ պատճառով էլ նրա ստեղծագործությունները հաճախ ունենում են մի առանձնահատուկ խորություն, որը յուրաքանչյուր լսող ընկալում է յուրովի։
Հայկոյի ստեղծագործություններում հաճախ կարելի է նկատել մի կարևոր առանձնահատկություն՝ հակադրությունների ներդաշնակ համադրությունը։ Նրա մեղեդիներում միաժամանակ կարող են գոյակցել և՛ հանգստությունը, և՛ ներքին լարվածությունը, և՛ լույսը, և՛ մտածմունքը։ Սակայն այդ ամենը ներկայացված է այնքան նուրբ և հավասարակշռված, որ լսողը չի զգում կտրուկ փոփոխություն, այլ պարզապես ընկղմվում է այդ հոսքի մեջ։
Նրա ամենանշանավոր գործերից մեկը՝ «Հարսանիք թիկունքում»-ը, առանձնանում է հենց այդ զգացմունքային խորությամբ։ Այս ստեղծագործությունը յուրահատուկ է նրանով, որ այն պատմություն է փոխանցում առանց ուղիղ պատմելու։ Այն չի նկարագրում կոնկրետ իրադարձություններ, այլ ստեղծում է մի միջավայր, որտեղ լսողը ինքն է լրացնում պատկերները իր երևակայությամբ։
«Հարսանիք թիկունքում»-ը սկսվում է մեղմ և լուսավոր հնչյուններով։ Առաջին նոտաներից զգացվում է ջերմություն և մի տեսակ ներքին խաղաղություն։ Այն հիշեցնում է այն պահերը, երբ մարդիկ հավաքվում են միասին՝ կիսելու ուրախություն, խոսելու ապագայի մասին, զգալու կյանքի գեղեցկությունը։ Մեղեդին այստեղ նման է լույսի, որը դանդաղ տարածվում է՝ լցնելով ամբողջ տարածքը։
Սակայն ստեղծագործությունը չի մնում միայն այդ հանգիստ և ներդաշնակ վիճակում։ Աստիճանաբար հնչյունները դառնում են ավելի խորը, ավելի հագեցած։ Այդ փոփոխությունը շատ նուրբ է, գրեթե աննկատ, բայց այն զգացվում է։ Դա այն պահն է, երբ լսողը սկսում է ավելի խորությամբ ընկալել ստեղծագործությունը, զգալ դրա ներքին շերտերը։
Այս գործի ամենաուժեղ կողմերից մեկը նրա կառուցվածքն է։ Այն կառուցված է այնպես, որ յուրաքանչյուր հատված լրացնում է նախորդին՝ ստեղծելով ամբողջական պատմություն։ Բայց այդ պատմությունը երբեք ամբողջությամբ չի բացահայտվում։ Այն միշտ թողնում է մի փոքր տարածք՝ լսողի համար մտածելու, զգալու և մեկնաբանելու։
Հայկոյի ստեղծագործության մեջ լռությունն ունի նույնքան կարևոր դեր, որքան հնչյունները։ Կան պահեր, երբ երաժշտությունը կարծես դանդաղում է, տալիս է մի փոքր դադար։ Այդ դադարները լցված են զգացմունքներով։ Դրանք հնարավորություն են տալիս լսողին կանգ առնել և զգալ այն, ինչ տեղի է ունենում իր ներսում։
«Հարսանիք թիկունքում»-ը նաև առանձնանում է իր մթնոլորտով։ Այն ստեղծում է մի տարածք, որտեղ ժամանակը կարծես դանդաղում է։ Լսողը կտրվում է արտաքին աշխարհից և ամբողջությամբ ներթափանցում երաժշտության մեջ։ Այդ մթնոլորտը հանգստացնող է, բայց միևնույն ժամանակ՝ մտածելու տեղիք տվող։
Հայկոյի արվեստը կարևոր տեղ ունի հայկական մշակույթի մեջ։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ոչ միայն երաժշտական գործեր, այլ նաև զգացմունքային հիշողություններ։ Մարդիկ հաճախ իրենց կյանքի տարբեր փուլերը կապում են նրա երաժշտության հետ։ Դա նշանակում է, որ նրա արվեստը դուրս է եկել պարզապես լսելու սահմաններից և դարձել է մարդկանց կյանքի մի մասը։
Նրա երաժշտության ուժը նաև նրանում է, որ այն հասկանալի է բոլորին։ Անկախ տարիքից, փորձից կամ նախասիրություններից՝ յուրաքանչյուր մարդ կարող է գտնել իր զգացմունքը նրա ստեղծագործություններում։ Դա այն հազվագյուտ հատկություններից է, որը բնորոշ է միայն իսկապես մեծ արվեստագետներին։
Հայկոյի ստեղծագործություններում միշտ կա մի նուրբ ուղերձ՝ գնահատել կյանքը, զգալ պահը, լինել ներկայում։ Նա երբեք չի ստիպում լսողին մտածել կոնկրետ ուղղությամբ։ Փոխարենը՝ նա ստեղծում է մի միջավայր, որտեղ մարդը ինքն է գտնում իր պատասխանները։
«Հարսանիք թիկունքում»-ը հենց այդպիսի ստեղծագործություն է։ Այն չի տալիս պատրաստի եզրակացություններ։ Այն պարզապես ուղեկցում է լսողին՝ բացելով նրա ներսում մի շարք զգացմունքներ և մտքեր։ Եվ հենց այդ պատճառով այն չի մոռացվում։
Այս ստեղծագործությունը նաև ցույց է տալիս, թե որքան կարևոր է երաժշտության միջոցով պատմել պատմություններ։ Երբ բառերը երբեմն սահմանափակ են, երաժշտությունը կարող է ասել ավելին։ Եվ Հայկոն հենց այդպես էր անում՝ ստեղծելով մեղեդիներ, որոնք խոսում էին առանց բառերի։
Ժամանակի ընթացքում նրա երաժշտությունը չի կորցնում իր արդիականությունը։ Այն շարունակում է հնչել, շարունակել ներշնչել և միավորել մարդկանց։ Դա արվեստի ամենաբարձր դրսևորումներից մեկն է՝ կարողանալ ապրել ժամանակից դուրս։
Երբ լսում ես Հայկոյի ստեղծագործությունները, հասկանում ես, որ դրանք պարզապես հնչյուններ չեն։ Դրանք ապրումներ են, որոնք փոխանցվում են սրտից սիրտ։ Դրանք հիշողություններ են, որոնք ապրում են մարդկանց ներսում։ Դրանք պահեր են, որոնք երբեք չեն կորում։
Եվ գուցե հենց սա է Հայկոյի արվեստի ամենամեծ արժեքը։ Նա կարողացավ ստեղծել երաժշտություն, որը մնում է մարդկանց հետ՝ անկախ ժամանակից։ Երաժշտություն, որը չի ավարտվում, այլ շարունակվում է յուրաքանչյուրի ներսում։
Եվ երբ վերջին նոտան հնչում է, թվում է, թե ամեն ինչ ավարտվել է։ Բայց իրականում հենց այդ պահին է սկսվում ամենակարևորը՝ այն, ինչ մնում է ներսում։
Այդ զգացողությունը։
Այդ լռությունը։
Այդ շարունակվող երաժշտությունը… ✨
